
در الکتروموتورهای آسنکرون با توجه به اینکه الکتروموتور در
لحظه شروع به کار جریان زیادی از منبع الکتریکی میکشد و این جریان زیاد
علاوه بر اینکه به خود موتور لطمه وارد می کند به مصرف کنندههای دیگری که
از این خط مشترک تغذیه میشوند صدمه زده و کار آنها را مختل می نماید.
به
همین دلیل الکتروموتورهای آسنکرون با توجه به قدرت و ولتاژ آن به روش های
مختلفی راه اندازی میشوند که در ذیل انواع روش های راه انداری آن را آورده
ایم.
الکتروموتورهای آسنکرون و روش های راه اندازی آن ها عبارت اندز:
توسط کمپانساتور
این
وسیله راه اندازی که اتوترانسفورماتور کاهنده است بین موتور و شبکه قرار
میگیرد. این طریق راه اندازی به دلیل اینکه جریان شروع به کار و گشتاور
شروع به کار هر دو به یک نسبت پایین میآیند خیلی خوب است. ولی چون هزینه
آن گران است فقط در موتورهایی که قدرت زیاد دارند استفاده میشوند.
اضافه کردن مقاومت در مدار روتور الکتروموتورهای آسنکرون
برای
جلوگیری از عبور جریان زیاد در موقع راه اندازی موتور میتوان مقاومت
هایی به طور سری سر راه سیم پیچی های موتور قرار دارد. و به تدریج که
موتور دور میگیرد دسته مقاومتهای راه انداز را به طرف چپ حرکت داده در
این صورت کم کم مقاومتها از سر راه مدار خارج میشود. این طریق راه اندازی
به دلیل تلفات انرژی در مقاومتها زیاد و نیروی کشش در لحظه شروع به کار کم
، استعمال کمیدارد.
اضافه کردن مقاومت در مدار استاتور
تمام
مقاومتهای راه انداز را سر راه سیم پیچی روتور قرار داد. بدین وسیله
مقاومت مدار سیم پیچی روتور را به حداکثر مقدار خود میرسانند و سپس
استاتور را به شبکه برق وصل میکنند. مقاومت رئوستای روتور به تدریج از
مدار خارج میشود.
الکتروموتور با قطب سایه دار
برخی
الکتروموتورهای جریان متناوب، دارای قطب سایهدار (چاک دار) هستند. از این
قطب برای ایجاد گشتاور راهاندازی در موتور استفاده میشود. نمونه این
موتورها در فنهای الکتریکی کوچک و برخی پمپهای کوچک و برخی دیگر از
موتورهای توان پایین دیده میشود. در این موتورها از یک سیم پیچ کوچک و با
سطح مقطع پایین با نام سیمپیچ سایهای استفاده میشود به این صورت که
قسمتی از هر قطب به وسیله این سیمپیچ پوشیده شدهاست. طرز کار این موتورها
به این صورت است که با القای الکتریکی در سیمپیچها به علت خاصیت سلفی
سیمپیچهای سایهای، این سیمپیچها با تغییرات جریان مخالفت میکنند
(قانون لنز) و بنابراین یک اختلاف اندک بین جریان در سیم پیچ اصلی و
سیمپیچ سایهای ایجاد میشود که موجب چرخش موتور شده و از قفل شدن موتور
در لحظه راهاندازی جلوگیری میکند. با افزایش سرعت روتور نیاز به وجود
قطبهای کمکی از بین میرود چراکه به دلیل وجود اینرسی موتور به چرخش ادامه
میدهد.
به طور مستقیم
برای الکتروموتورهای آسنکرون که بزرگ نیستند و آمپر زیادی از شبکه نمیکشند بوسیله یک کلید سه قطبی به شبکه متصل میشوند.
توسط کلید یا مدار ستاره مثلث
ابتدا
ولتاژ اولیه را که بر هر فاز متصل میشود، را کم مى کنیم سپس وقتی که
موتور به دور نرمال خود رسید ولتاژی را که به هر فاز میرسد زیاد میکنیم.
بنابراین در لحظه اول کلید به حالت ستاره بوده یعنی ولتاژ دو سر هر فاز به
u/√3 تقلیل مییابد در نتیجه موتور با توان 3/1 توان نامیخود کار
میکند. استعمال کلید روی انواع موتورها با روتور قفسهای یا روتور سیم
پیچی امکان پذیر است. ولی در موتورهایی که با بار زیاد کار میکنند از
کلید برای راه اندازی استفاده نمیشود. چون گشتاور مقاوم بار زیاد است.
الکتروموتور پولزیون
موتور
پولزیون یا موتور دفع کننده نوعی موتور تک فاز جریان متناوب است. روتور
این موتورها سیمپیچی شده و تا حدودی شبیه موتورهای یونیورسال هستند. در
گذشته تعدادی از این موتورها ساخته میشد اما استفاده از موتورهای RS-IR
(راهانداز دفع کننده-حرکت القایی) به نسبت رایج تر بود. موتورهای RS-IR
دارای یک کلید گریز از مرکز هستند که پس از رسیدن به سرعت نامیتمام
کلکتورها را به هم وصل کرده و روتور را به صورت یک روتور قفسی در میآورد
بنابر این موتور در هنگام کار مانند یک موتور روتور قفسی عمل میکند. از
موتورهای RS-IR در مواردی استفاده میشده که نیاز به وجود گشتاور
راهاندازی بالا در دمای پایین و تنظیم ولتاژ اندک بوده. امروزه این نوع
موتورها ساخته نمیشوند.
الکتروموتور القایی با انشقاق فاز
یکی
دیگر از انواع موتورهای تک فاز القایی، موتور با انشقاق فاز است که نسبت به
موتور با قطب سایهدار کاربردهای مهمتری دارد. از جمله کاربردهای این
موتورها میتوان به موتورهای مورد استفاده قرار گرفته در ماشینهای
لباسشویی و خشککنها اشاره کرد. در مقایسه با موتورهای با قطب سایهدار
این موتورها گشتاور راهاندازی خیلی بیشتری دارند و این به دلیل استفاده از
سیمپیچ راه انداز است. این سیمپیچ راهانداز معمولاً پس از راهاندازی
کامل موتور به وسیله یک کلید گریز از مرکز از مدار خارج میشود. در
موتورهای انشقاق فاز، سیمپیچ راه انداز همیشه با مقاومت بیشتری نسبت به
سیمپیچ اصلی ساخته میشود و به این ترتیب نسبت المانهای سلفی و مقاومتی
در هر سیم پیچ متفاوت است، همچنین تعداد دور سیمپیچ کمکی کمتر از سیمپیچ
اصلی است که این موجب کاهش خاصیت سلفی این سیمپیچ میشود. بنابراین این
سیمپیچ نسبت به سیمپیچ اصلی دارای مقاومت بیشتر و اندوکتانس کمتر است.
کمتر بودن نسبت L به R موجب به وجود آمدن اختلاف فاز در دو سیمپیچ میشود
که معمولاً بیشتر از ۳۰درجه نیست. این اختلاف فاز موجب چرخش موتور در لحظه
راهاندازی میشود. پس از راهاندازی به علت وجود اینرسی موتور به چرخش خود
ادامه میدهد و به این ترتیب نیازی به سیمپیچ کمکی نخواهد بود به همین
دلیل سیمپیچ کمکی به وسیله کلید گریز از مرکز از مدار خارج میشود و به
این ترتیب از ایجاد تلفات اضافی به وسیله سیمپیچ کمکی جلوگیری میشود.
الکتروموتور جریان متناوب با خازن راهانداز
در
الکتروموتورهایی که از خازن برای راه اندازی استفاده میکنند از یک خازن
که با سیمپیچ کمکی سری شده استفاده میشود. این خازن در واقع وظیفه ایجاد
اختلاف فاز بین سیمپیچها را بر عهده دارد. اختلاف فاز ایجاد شده توسط
خازنها در لحظه راهاندازی خیلی بیشتر از نوع قبلی است و بنابراین میزان
گشتاور راهاندازی این موتورها نیز بیشتر است و البته هزینه این موتورها
نیز بیشتر است.
الکتروموتور خازنی با خازن ثابت
نوع دیگری از الکتروموتورهای
جریان متناوب موتورها با خازن ثابت یا موتورهای PSC هستند. این موتورها
دقیقاً مانند موتورهای خازنی که در بالا توضیح داده شد عمل میکنند با این
تفاوت که فاقد کلید گریز از مرکز بوده و بنابراین خازن در این موتورها
همواره در مدار است. موتورهای با خازن ثابت به طور گستردهای در فنها،
دمندهها و سیستمهایی که تغییر سرعت برای آنها مطلوب است استفاده میشوند.
در برخی موارد که نیاز به استفاده از یک موتور سه فاز به صورت تک فاز است
با اتصال یک خازن به یکی از فازها و سری کردن دوفاز دیگر میتوان از موتور
سه فاز به صورت تک فاز استفاده کرد که البته در این حالت گشتاور موتور کاهش
مییابد.